Hukuk terimleri sözlüğü

Aciz Vesikası Aciz vesikası, borçlunun haczedilen mallarının alacağı karşılamaya yetmediğini resmen belgeleyen ve alacaklıya kalan kısım için belirli haklar sağlayan icra dairesi belgesidir. Açık Rıza Açık rıza, kişinin belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıkladığı olumlu irade beyanıdır. Adli Kontrol Adli kontrol, tutuklama sebepleri bulunmakla birlikte tutuklama yerine uygulanan, şüpheli veya sanığı belirli yükümlülükler altına sokan koruma tedbiridir. Anlaşmalı Boşanma Anlaşmalı boşanma, en az bir yıl evli kalmış eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşarak, hazırladıkları protokolle birlikte mahkemeye başvurmasıyla gerçekleşen boşanma türüdür. Arabuluculuk Arabuluculuk, tarafların bağımsız ve tarafsız bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlıklarını mahkemeye gitmeden çözmeye çalıştıkları yöntemdir. Aydınlatma Yükümlülüğü Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun kişisel veri işlemeye başlamadan önce ilgili kişiye kimliğini, işleme amacını, aktarım ve haklarını bildirme zorunluluğudur. Ayıplı Mal Ayıplı mal, sözleşmeye uygun olmayan, ambalajında veya tanıtımında bildirilen niteliği taşımayan ya da beklenen faydayı azaltan eksiklikler içeren maldır.

Bilgi Suistimali Bilgi suistimali, sermaye piyasası araçlarının fiyatını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış bilgiyi kullanarak işlem yapmak veya başkalarına önermek suretiyle menfaat sağlanmasıdır. Bilirkişi Bilirkişi, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda mahkemeye görüş bildirmek üzere görevlendirilen kişidir.

Cayma Hakkı Cayma hakkı, tüketicinin mesafeli veya işyeri dışında kurulan sözleşmelerde, gerekçe göstermeden ve ceza ödemeden sözleşmeden dönebilme hakkıdır. Cezai Şart Cezai şart, sözleşmeden doğan bir borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ödeneceği önceden kararlaştırılan bedeldir.

Çekişmeli Boşanma Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamaması hâlinde, kusur ve delillerin yargılamada incelendiği boşanma davasıdır.

Dava Şartı Dava şartı, mahkemenin uyuşmazlığın esasını inceleyebilmesi için bulunması zorunlu olan ve yokluğu hâlinde davanın usulden reddine yol açan koşullardır.

Ecrimisil Ecrimisil, bir taşınmazı hak sahibinin rızası olmadan kullanan kişiden istenen, haksız işgal süresine karşılık gelen tazminattır. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Edinilmiş mallara katılma, 1 Ocak 2002’den sonraki evliliklerde geçerli olan ve eşlerin evlilik süresince edindikleri malların boşanmada kural olarak eşit paylaşılmasını öngören… Enerji Piyasası Lisansı Enerji piyasası lisansı, elektrik veya doğal gaz piyasasında üretim, iletim, dağıtım, toptan ve perakende satış gibi faaliyetlerde bulunabilmek için EPDK’dan alınması zorunlu…

Fazla Çalışma Fazla çalışma, haftalık kırk beş saatlik yasal çalışma süresinin aşılması hâlinde yapılan çalışmadır ve her saati için normal saat ücretinin yüzde elli…

Genel Kurul Genel kurul, sermaye şirketlerinde pay sahiplerinin bir araya gelerek şirketin temel konularında karar aldığı en üst organdır. Görevli Mahkeme Görevli mahkeme, bir uyuşmazlığın konusu ve niteliği bakımından hangi tür mahkemede görüleceğini belirleyen ve kamu düzeninden sayılan kuraldır.

Hâkim Durum Hâkim durum, bir teşebbüsün belirli bir piyasada rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat ve arz gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüdür. Haciz Haciz, kesinleşmiş bir icra takibinde borcun tahsili amacıyla borçlunun mal, alacak ve haklarına icra dairesince el konulmasıdır. Hak Düşürücü Süre Hak düşürücü süre, bir hakkın belirli süre içinde kullanılmaması hâlinde hakkın kendisinin tamamen ortadan kalkmasına yol açan süredir. Haklı Nedenle Fesih Haklı nedenle fesih, kanunda sayılan ağır bir sebebin varlığı hâlinde tarafların iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeksizin derhâl sona erdirmesidir. Haksız Rekabet Haksız rekabet, rakipler arasındaki veya tedarikçilerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ve dürüstlük kuralına aykırı davranışlardır. Halka Arz Halka arz, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yolla halka çağrıda bulunulması ve bu araçların halka satışıdır. Hizmet Tespit Davası Hizmet tespit davası, sigortasız çalıştırılan veya çalışması eksik bildirilen kişinin, sigortalılık süresinin ve prime esas kazancının mahkemece tespitini istediği davadır. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmayarak belirli bir denetim süresi boyunca sonuç doğurmamasını sağlayan ceza muhakemesi kurumudur.

İbraname İbraname, alacaklının borçluyu borcundan kurtardığını gösteren ve borcu sona erdiren yazılı beyandır. İflas İflas, borçlarını ödeyemeyen tacir ve kanunda sayılan diğer kişilerin haczedilebilir tüm mal varlığının mahkeme kararıyla tasfiye edilerek alacaklılar arasında paylaştırılmasıdır. İhbar Tazminatı İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin kanuni bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi hâlinde, karşı tarafa ödenmesi gereken tazminattır. İhtarname İhtarname, bir hakkın kullanılması veya karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmeye çağrılması amacıyla genellikle noter aracılığıyla gönderilen resmî yazılı bildirimdir. İhtiyati Haciz İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak için, dava veya takip sonuçlanmadan önce borçlunun mallarına mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasıdır. İhtiyati Tedbir İhtiyati tedbir, dava konusu şey üzerinde yargılama sonuçlanana kadar hakkın elde edilmesini imkânsız veya çok güç hâle getirecek değişiklikleri önlemek için mahkemece… İpotek İpotek, bir alacağın güvence altına alınması amacıyla taşınmaz üzerinde kurulan ve alacak ödenmediğinde taşınmazın paraya çevrilmesini sağlayan sınırlı ayni haktır. İptal Davası İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin iptali için, menfaati ihlal edilenler tarafından idari yargıda açılan davadır. İstihkak Davası İstihkak davası, haczedilen bir malın borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiasıyla açılan ve malın haczinin kaldırılmasını amaçlayan davadır. İstinaf İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem maddi vakıa hem hukuk yönünden yeniden incelendiği kanun yoludur. İşe İade Davası İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli bir sebep gösterilmeden yapılan feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini talep ettiği davadır. İştirak Nafakası İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. İtirazın İptali Davası İtirazın iptali davası, borçlunun icra takibine yaptığı itirazın mahkemece kaldırılarak takibin devamının sağlanması için açılan davadır. İtirazın Kaldırılması İtirazın kaldırılması, alacağını kanunda sayılan nitelikli belgelerle ispat eden alacaklının, icra mahkemesinden borçlunun itirazının kaldırılmasını istemesidir.

Kamulaştırma Kamulaştırma, idarenin kamu yararının gerektirdiği hâllerde özel mülkiyetteki taşınmazın bedelini peşin ödeyerek mülkiyetini zorla edinmesidir. Kat İrtifakı Kat irtifakı, henüz inşaatı tamamlanmamış bir yapıda ileride kurulacak kat mülkiyetine esas olmak üzere arsa payı üzerinde kurulan geçici nitelikteki irtifak hakkıdır. Kat Mülkiyeti Kat mülkiyeti, tamamlanmış bir yapının bağımsız bölümleri üzerinde, arsa payıyla bağlantılı olarak kurulan tam ve bağımsız mülkiyet hakkıdır. Katılma Alacağı Katılma alacağı, mal rejiminin sona ermesiyle eşin, diğer eşin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde sahip olduğu parasal alacaktır. Kıdem Tazminatı Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesinin kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona ermesi hâlinde, her tam yıl için otuz… Kira Tespit Davası Kira tespit davası, kira bedelinin güncel koşullara göre yeniden belirlenmesi için kiracı veya kiraya veren tarafından açılan davadır. Konkordato Konkordato, borçlarını ödeyemeyecek durumdaki bir borçlunun, alacaklılarıyla mahkeme denetiminde anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasını sağlayan hukuki kurumdur. Kredi Sözleşmesi Kredi sözleşmesi, bankanın müşteriye belirli bir tutarı kullandırmayı, müşterinin ise anapara ile faiz ve ücretleri kararlaştırılan koşullarda geri ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

Mal Beyanı Mal beyanı, borçlunun borcunu karşılayacak mal varlığını ve gelirini icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmesi yükümlülüğüdür. Malpraktis Malpraktis, sağlık çalışanının mesleğin gerektirdiği özen ve standartlara aykırı davranışı sonucunda hastanın zarar görmesi hâlidir. Marka Tescili Marka tescili, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden işaretin Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde sicile kaydedilerek koruma altına alınmasıdır. Mirasçılık Belgesi Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın kimlerin mirasçısı olduğunu ve paylarını gösteren, noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilen resmî belgedir. Mirasın Reddi Mirasın reddi, mirasçının mirasbırakanın borçlarından sorumlu olmamak için mirası kabul etmediğini süresi içinde sulh hukuk mahkemesine bildirmesidir. Mobbing Mobbing, işyerinde bir çalışana yönelik olarak sistemli biçimde ve süreklilik arz edecek şekilde uygulanan, onu yıldırmayı ve işten ayrılmaya zorlamayı amaçlayan psikolojik… Muris Muvazaası Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte bağışladığı taşınmazı satış göstererek devretmesi hâlidir. Muvazaa Muvazaa, tarafların gerçek iradelerine uymayan bir işlemi, üçüncü kişileri yanıltmak amacıyla görünüşte yapmaları hâlidir.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyetine tabi bir malın aynen bölünerek ya da satılarak ortaklar arasındaki birlikte mülkiyetin sona erdirilmesi için…

Ödeme Emri Ödeme emri, icra dairesinin borçluya göndererek borcu belirli süre içinde ödemesini, aksi hâlde cebri icraya devam edileceğini bildirdiği resmî tebliğdir. Ön Lisans Ön lisans, üretim tesisi kuracak tüzel kişiye, üretim lisansı başvurusu öncesinde gerekli izin, onay ve ruhsatları tamamlaması için belirli süreyle verilen belgedir. Önalım Hakkı Önalım hakkı, paylı mülkiyetteki bir taşınmazda payını üçüncü kişiye satan paydaşın payını, diğer paydaşların aynı koşullarla öncelikli olarak satın alabilme hakkıdır.

Piyasa Dolandırıcılığı Piyasa dolandırıcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatını veya işlem hacmini yapay olarak etkilemeye yönelik işlemler ile yanlış ve yanıltıcı bilgi yaymayı kapsayan suçtur.

Saklı Pay Saklı pay, mirasbırakanın altçocukları, anne babası ve eşi bakımından kanunla güvence altına alınan ve tasarruflarla ortadan kaldırılamayan asgari miras payıdır. Sözleşmenin Uyarlanması Sözleşmenin uyarlanması, sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan öngörülemez olağanüstü durumların ifayı aşırı güçleştirmesi hâlinde hâkimden sözleşme koşullarının değiştirilmesinin istenmesidir.

Tahkim Tahkim, tarafların uyuşmazlıklarını devlet mahkemeleri yerine kendi belirledikleri hakemler önünde çözmeyi kararlaştırdıkları yargılama yöntemidir. Tahliye Taahhüdü Tahliye taahhüdü, kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak bildirmesi ve bu tarihte tahliye etmemesi hâlinde icra veya dava yoluyla tahliyesinin… Takipsizlik Kararı Takipsizlik kararı, soruşturma sonunda kamu davası açılmasını gerektirecek yeterli şüphe bulunmadığı gerekçesiyle savcılığın verdiği kovuşturmaya yer olmadığına dair karardır. Tam Yargı Davası Tam yargı davası, idari eylem veya işlem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan zarara uğrayanların bu zararın tazminini istediği idari dava türüdür. Tapu İptal ve Tescil Davası Tapu iptal ve tescil davası, yolsuz veya hukuka aykırı biçimde oluşmuş tapu kaydının iptal edilerek taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescilini sağlayan… Tasarrufun İptali Davası Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklısından mal kaçırmak amacıyla yaptığı devir ve benzeri işlemlerin alacaklı bakımından hükümsüz sayılmasını sağlayan davadır. Tazminat Davası Tazminat davası, hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesi için açılan davadır. Tedbir Nafakası Tedbir nafakası, boşanma davası süresince eşin veya çocukların geçimini sağlamak amacıyla hâkim tarafından geçici olarak hükmedilen nafakadır. Temerrüt Temerrüt, muaccel bir borcun borçlu tarafından zamanında ifa edilmemesi veya alacaklının ifayı haklı sebep olmaksızın kabul etmemesi hâlidir. Tenkis Davası Tenkis davası, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarını zedeleyen tasarruflarının, saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesi için açılan davadır. Tüketici Hakem Heyeti Tüketici hakem heyeti, belirli parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarını mahkemeye gitmeden, ücretsiz ve zorunlu biçimde karara bağlayan idari kuruldur.

Uzlaştırma Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan ve anlaşma hâlinde davanın düşmesine yol…

Vasiyetname Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere mal varlığı hakkında tek taraflı olarak yaptığı ve kanunda öngörülen şekillerden birine uygun düzenlenmesi gereken… Velayet Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mal varlığının yönetimi konusunda ana babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Veri Sorumlusu Veri sorumlusu, kişisel verilerin işlenme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişidir.

Yerinde İnceleme Yerinde inceleme, Rekabet Kurumu uzmanlarının teşebbüslerin merkez ve bağlı yerlerinde defter, belge ve elektronik verileri habersiz olarak incelemesidir. Yetkili Mahkeme Yetkili mahkeme, görevli mahkemelerden hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirleyen kuraldır. Yoksulluk Nafakası Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve boşanmada daha ağır kusurlu olmayan eş yararına, diğer eşten süresiz olarak istenebilen nafakadır. Yürütmenin Durdurulması Yürütmenin durdurulması, açıkça hukuka aykırı ve uygulanması telafisi güç zarar doğuracak bir idari işlemin, dava sonuçlanana kadar uygulanmasının mahkemece durdurulmasıdır.

Zamanaşımı Zamanaşımı, alacağın kanunda öngörülen süre içinde talep edilmemesi hâlinde borçluya ödemeden kaçınma imkânı veren def’idir.