Mali dengesi bozulan sermaye ve şahıs şirketleri, borçlarını ödeyebilmek ve olası bir iflastan korunmak amacıyla 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri kapsamında konkordato talep edebilir. Konkordato süreci, borçlu şirketin Asliye Ticaret Mahkemesine sunacağı kapsamlı bir yeniden yapılandırma projesi ve mahkemece verilecek mühlet kararları ile alacaklıların çoğunluğunun onayına dayanan adli bir koruma mekanizmasıdır.
Şirketler Konkordato İlan Edebilir mi ve Şirket Konkordatosu Nedir?
Evet, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan tüm şirketler Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak konkordato talep edebilir. Şirket konkordatosu; mali yapısı bozulmuş ancak faaliyetlerini sürdürme ve borçlarını belirli bir vadede veya tenzilatla ödeme kabiliyeti bulunan dürüst tüzel kişilerin, mahkeme denetimi altında alacaklılarıyla uzlaşarak ticari varlıklarını sürdürmelerini sağlayan hukuki bir yeniden yapılandırma kurumudur.
Hukuk sistemimizde 7101 sayılı Kanun ile yapılan köklü değişiklikler sonrasında iflasın ertelenmesi müessesesi tamamen kaldırılmış, şirket kurtarma mekanizması olarak konkordato temel başvuru yolu hâline getirilmiştir. Anonim, limited, komandit ve kollektif şirketlerin yanı sıra kooperatifler de İcra ve İflas Kanunu’nun 285. maddesi ve devamında yer alan düzenlemelerden yararlanabilmektedir. Bu kapsamda Konkordato ve Yeniden Yapılandırma mekanizması, hem borçlunun ticari faaliyetlerini güvenceye almakta hem de alacaklıların iflas tasfiyesine kıyasla daha adil ve yüksek oranda tahsilat yapmasını hedeflemektedir.
Şirketlerin Konkordato Talep Edebilme Şartları Nelerdir?
Şirketlerin konkordato başvurusunda bulunabilmesi için borçların ödenememesi veya yakın bir gelecekte ödenememe tehlikesinin somut mali verilerle ortaya konulması gerekmektedir. Kanun koyucu, konkordato talebini belirli mali ve hukuki koşulların birlikte varlığına bağlamıştır:
- Mali Güçsüzlük veya Ödeme Tehlikesi: İcra ve İflas Kanunu m. 285 uyarınca, vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen ya da vadesinde ödeyememe riski ile karşı karşıya kalan borçlu şirketler talepte bulunabilir.
- Dürüstlük Kuralına Uygunluk: Borçlu şirketin mali krizden kurtulma amacında samimi olması, mal kaçırma veya alacaklıları zarara uğratma saiki taşımaması zorunludur.
- Gerçekçi Bir Konkordato Ön Projesi: Şirketin faaliyetlerini nasıl kârlı hâle getireceğini, sermaye artırımı, varlık satışı veya maliyet azaltıcı tedbirlerle borçları hangi vadede ve oranda ödeyeceğini gösteren uygulanabilir bir plan hazırlanmalıdır.
- Makul Güvence Veren Denetim Raporu: Bağımsız denetim kuruluşu tarafından hazırlanan ve sunulan konkordato ön projesindeki teklifin gerçekleşebilir olduğuna dair güvence içeren raporun dosyaya sunulması şarttır (küçük işletmeler için kanuni istisnalar saklıdır).
- Gider Avansının Yatırılması: Adalet Bakanlığı tarifesince belirlenen konkordato yargılama ve komiser gider avansının başvuru anında mahkeme veznesine eksiksiz yatırılması bir dava şartıdır.
Başvuru Hangi Mahkemeye Yapılır ve Yetki Kuralları Nelerdir?
Konkordato taleplerinde görevli mahkeme her hâlde Asliye Ticaret Mahkemesidir; iflasa tabi borçlu şirketler bakımından yetkili mahkeme ise şirketin muamele merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. İcra ve İflas Kanunu m. 285/3 fıkrasının yaptığı atıf gereğince, İİK m. 154 hükmü uygulanır. Şirket merkezinin fiilen bulunduğu yer ile ticaret sicilindeki adresi arasında farklılık bulunması durumunda, yargı içtihatları uyarınca faaliyetlerin bizzat sevk ve idare edildiği fiili muamele merkezi esas alınır.
Örneğin, merkezi Ankara’da bulunan ve yönetimsel operasyonlarını Ankara’dan yürüten bir sermaye şirketinin başvurusu, Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri nezdinde açılacak dava ile incelenir. Yetkisiz bir mahkemeye yapılan başvuru, dosyanın usulden reddine veya yetkisizlik kararıyla zaman kaybına yol açabileceğinden yetki tespiti titizlikle yapılmalıdır.
Şirketler İçin Konkordato Başvuru Süreci Nasıl İşler?
Şirketlerin konkordato süreci, mahkemeye başvuru dilekçesi ve kanuni eklerin sunulmasıyla başlayan, geçici mühlet, kesin mühlet, komiser gözetimi, alacaklılar toplantısı ve mahkemenin tasdik kararıyla sonuçlanan aşamalardan meydana gelir. Bu kapsamda Ticaret ve Şirketler Hukuku prensiplerine uygun olarak şirket yönetim organının usulüne uygun karar alması ilk adımı teşkil eder.
- Şirket Yetkili Organ Kararının Alınması: Anonim şirketlerde yönetim kurulu, limited şirketlerde müdürler kurulu tarafından konkordato talebinde bulunulmasına dair usulüne uygun bir karar alınır.
- Başvuru Belgelerinin Hazırlanması (İİK m. 286): Konkordato ön projesi, şirketin son 45 gün içinde çıkarılmış finansal tabloları, alacaklılar ve borçlular listesi ile bağımsız denetim raporu hazırlanır.
- Geçici Mühlet Kararı ve Komiser Görevlendirilmesi: Mahkeme, belgelerin şeklen tam olduğunu tespit ettiğinde derhal 3 aylık geçici mühlet kararı verir ve geçici konkordato komiseri tayin eder. Bu süre gerekirse 2 ay daha uzatılabilir.
- Kesin Mühlet Aşamasının Açılması: Komiserin hazırladığı olumlu rapor ve projenin başarıya ulaşma ihtimali doğrultusunda mahkemece borçlu şirkete 1 yıllık kesin mühlet verilir; zorunlu hâllerde bu süre 6 aya kadar uzatılabilir.
- Alacakların Kaydı ve Alacaklılar Toplantısı: Komiser nezaretinde şirketin tüm alacaklıları ilan yoluyla alacaklarını bildirmeye davet edilir, akabinde alacaklılar toplantısı düzenlenerek konkordato projesi oylamaya sunulur.
- Mahkeme Tarafından Tasdik Kararı: Kanunda aranan oy çoğunluğu sağlandığı ve İİK m. 305’teki tasdik şartları karşılandığı takdirde Asliye Ticaret Mahkemesi konkordatonun tasdikine karar verir.
Konkordato Başvuru Süreci ve Temel Aşamalar Tablosu
Aşağıdaki tabloda şirketler bakımından adi konkordato sürecinde işleyen temel kanuni aşamalar, süreler ve temel hukuki sonuçlar özetlenmiştir:
| Süreç Aşaması | Yasal Süre | Temel İşlem ve Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
| Başvuru ve İnceleme | Derhal | İİK m. 286 kapsamındaki belgelerin mahkemece şekli denetimi ve gider avansı kontrolü. |
| Geçici Mühlet | 3 Ay (+2 Aya kadar uzatma) | İhtiyati tedbirlerin uygulanması, hacizlerin durdurulması ve geçici komiser atanması. |
| Kesin Mühlet | 1 Yıl (+6 Aya kadar uzatma) | Şirket faaliyetlerinin denetimi, alacaklılar kurulunun oluşumu ve projenin oylanması. |
| Tasdik ve İcra | Tasdik Kararı Sonrası | Projenin bağlayıcı hâle gelmesi, yapılandırılmış takvimle borçların ödenmeye başlaması. |
Konkordato Sürecinin Sınırları ve Doğrudan İflas Riski
Konkordato, borçlu şirketler için mutlak bir koruma kalkanı veya borçtan muafiyet sağlayan bir imkân değildir. Kanun koyucu, alacaklıların haklarını da dengede tutabilmek adına sürecin her safhasında sıkı bir adli ve mali denetim öngörmüştür.
Şirketin konkordato ön projesinde taahhüt ettiği hedeflere ulaşamayacağının anlaşılması, komiser gözetim ilkelerine aykırı davranılması, şirketin malvarlığını azaltıcı muvazaalı işlemlere girişmesi veya tasdik aşamasında gerekli yasal çoğunlukların sağlanamaması durumunda konkordato talebi reddedilir. Şirketin borca batık durumda olması ve doğrudan iflas sebeplerinin varlığı hâlinde, Asliye Ticaret Mahkemesi konkordato talebini reddederek re’sen şirketin iflasına karar verebilir (İİK m. 292, m. 308). Bu nedenle konkordato başvurusu, yalnızca mali tablolara ve somut verilere dayanan gerçekçi iyileşme projeleriyle yürütülmelidir.
İşbu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olaylara ilişkin hukuki mütalaa veya yönlendirme niteliği taşımamaktadır; her ticari işletmenin mali yapısı ve hukuki konumu kendi koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anonim ve limited şirketler konkordato talebinde bulunabilir mi?
Evet, Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş anonim ve limited şirketler dâhil olmak üzere tüm sermaye ve şahıs şirketleri İcra ve İflas Kanunu m. 285 uyarınca konkordato talep edebilir.
Konkordato başvurusu hangi mahkemeye yapılır?
Konkordato talebi, borçlu şirketin fiili muamele merkezinin bulunduğu yerdeki görevli Asliye Ticaret Mahkemesine sunulan gerekçeli bir dilekçe ve kanuni eklerle yapılır.
Geçici mühlet kararı alındığında şirket aleyhine haciz yapılabilir mi?
Geçici mühlet kararının verilmesiyle birlikte kural olarak borçlu şirket aleyhine 6183 sayılı Kanun kapsamındakiler de dâhil olmak üzere yeni icra takibi yapılamaz ve başlamış olan takipler durur.
Konkordato projesi başarıya ulaşmazsa ne olur?
Konkordato mühleti içinde şirketin mali durumunu düzeltemeyeceği anlaşılırsa veya tasdik şartları oluşmazsa mahkeme talebi reddeder ve şirket borca batıksa re’sen iflasına karar verebilir.
