Konkordato, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluların, alacaklılarıyla mahkeme gözetiminde anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasını sağlayan yasal bir iyileştirme kurumudur. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 285 ve devamı maddelerinde düzenlenen bu müessese, hem borçlu işletmelerin ticari varlığını sürdürmesini hem de alacaklıların iflas tasfiyesine kıyasla daha adil ve yüksek oranda tatmin edilmesini hedefler. Süreç; geçici mühlet, kesin mühlet, alacaklılar toplantısı ve mahkemenin tasdik kararı olmak üzere belirli aşamalardan meydana gelir.
Konkordato Nedir?
Konkordato; dürüst borçlunun, alacaklılarının belirli bir çoğunluğu ile yaptığı ve asliye ticaret mahkemesinin onayı ile bağlayıcılık kazanan, borçların belirli bir vadede ödenmesini veya tenzilat (indirim) yapılmasını öngören kamusal nitelikli bir yeniden yapılandırma anlaşmasıdır.
Hukuk sistemimizde 7101 sayılı Kanun ile yapılan kapsamlı değişiklikler sonucunda iflasın ertelenmesi kurumu yürürlükten kaldırılmış; borçlu ve alacaklı menfaatlerini dengeleyen temel hukuki mekanizma olarak konkordato yeniden yapılandırılmıştır. Konkordato yalnızca iflas tehlikesi altındaki sermaye şirketlerini değil, ödeme güçlüğü çeken şahıs işletmelerini ve iflasa tabi olmayan gerçek kişileri de kapsayan geniş bir uygulama alanına sahiptir. Kurumun temel amacı, geçici mali darboğaza giren üretken işletmelerin ekonomik varlığını korumak ve istihdam kaybını önlemektir.
Konkordato Başvuru Şartları Nelerdir ve Kimler Talep Edebilir?
Konkordato talebinde bulunabilmek için borçlunun borçlarını vadesinde ödeyememesi veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunması temel kanuni şarttır. İİK m. 285 uyarınca bu imkândan hem borçlu bizzat yararlanabilir hem de iflas talebinde bulunma hakkına sahip her alacaklı borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.
Konkordato talebinde bulunabilecek taraflar ve aranan temel şartlar şu şekildedir:
- Borçlu Açısından: Vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen ya da yakın gelecekte ödeyememe riskiyle karşı karşıya olan her tacir, şirket veya iflasa tabi olmayan gerçek kişi.
- Alacaklı Açısından: İflas talebinde bulunma yetkisine sahip alacaklılar, gerekçeli bir dilekçeyle borçlu aleyhine konkordato sürecinin başlatılmasını talep edebilir.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: İflasa tabi borçlular için şirketin muamele merkezinin bulunduğu yerdeki, iflasa tabi olmayan borçlular için ise yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesidir (Örneğin, şirket merkezi Ankara’da bulunan borçlular için başvuru merci Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleridir).
- Gider Avansı Şartı: Talepte bulunan taraf, Adalet Bakanlığı tarifesi uyarınca belirlenen konkordato gider avansını peşin olarak mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; bu şart dava şartı niteliğindedir.
Konkordato Talebine Eklenecek Zorunlu Belgeler Nelerdir?
İİK m. 286 uyarınca borçlunun konkordato talebiyle birlikte mahkemeye eksiksiz olarak sunması gereken mali ve hukuki belgeler kanunda açıkça listelenmiştir. Eksik evrakla yapılan başvurularda mahkeme derhâl mühlet vermemekte veya talebi usulden reddedebilmektedir.
Başvuru dilekçesine eklenmesi zorunlu belgeler şunlardır:
- Konkordato Ön Projesi: Borçların hangi oranda veya vadede ödeneceğini, alacaklıların tenzilat oranını, borçlunun faaliyetlerini sürdürebilmek ve ödemeleri yapabilmek için gerekli kaynağı nereden temin edeceğini (sermaye artırımı, kredi, varlık satışı vb.) gösteren detaylı taslak.
- Mali Durumu Gösteren Belgeler: Son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu, ara dönem mizanları ile ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğunu kanıtlayan kayıtlar.
- Alacaklı ve Borç Listesi: Alacaklıların isimlerini, alacak miktarlarını, vadelerini ve rehinli veya imtiyazlı olma durumlarını gösteren ayrıntılı liste.
- Karşılaştırma Tablosu: Konkordato ön projesinin uygulanması hâlinde alacaklıların eline geçecek miktar ile borçlunun iflası hâlinde alacaklıların tahsil edebileceği muhtemel tutarları kıyaslayan finansal analiz cetveli.
- Bağımsız Denetim Raporu: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşu tarafından hazırlanan ve ön projenin gerçekleşme ihtimalinin makul olduğunu ortaya koyan güvence denetimi raporu.
Konkordato Süreci ve Mühlet Aşamaları Nasıl İşler?
Konkordato süreci, İcra ve İflas Kanunu kapsamında iki temel mühlet aşamasından meydana gelir: geçici mühlet ve kesin mühlet. Belgeleri şeklen tam olan borçlu lehine mahkeme ivedilikle koruma kalkanı oluşturur. Sürecin yürütülmesi ve borçlunun yeniden yapılandırılması konkordato ve yeniden yapılandırma hukuku kuralları çerçevesinde komiser denetiminde ilerler.
| Aşama | Yasal Temel Süre | Uzatma Süresi | Azami Toplam Süre | Temel Amacı |
|---|---|---|---|---|
| Geçici Mühlet (İİK m. 287) | 3 Ay | En fazla 2 Ay | 5 Ay | Evrak incelemesi, tedbirlerin tesisi ve projenin incelenmesi |
| Kesin Mühlet (İİK m. 289) | 1 Yıl | En fazla 6 Ay | 18 Ay | Alacak kayıtları, alacaklılar toplantısı ve tasdik yargılaması |
Geçici mühlet aşamasında mahkeme derhâl bir veya üç kişiden oluşan geçici konkordato komiseri görevlendirir. Komiser heyeti, borçlunun mali durumunu ve ön projenin başarı şansını yerinde inceler. İnceleme sonucunda konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu tespit edilirse mahkeme bir yıllık kesin mühlet kararı verir. Kanunda öngörülen mühletlerin tamamı değerlendirildiğinde, olağan mühlet süresi kural olarak 23 ayı aşamaz.
Konkordato Mühletinin Alacaklılar ve Borçlu Bakımından Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Mühlet kararı verildiği andan itibaren borçlu malvarlığı yasal bir koruma altına alınır ve alacaklıların münferit takip hakları sınırlandırılır. İİK m. 294 ve devamı maddeleri uyarınca mühletin doğurduğu başlıca hükümler şunlardır:
- Takiplerin Durması: Borçlu aleyhine 6183 sayılı Kanun kapsamındaki kamu alacakları dâhil hiçbir icra takibi yapılamaz ve evvelce başlatılmış takipler durur.
- İhtiyati Haciz ve Tedbirler: İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararları mühlet süresince borçlu aleyhine infaz edilemez.
- Rehinli Alacakların Durumu: Rehinli alacaklılar rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir veya devam edebilir; ancak mühlet süresince rehinli malın satışı gerçekleştirilemez ve muhafaza tedbiri uygulanamaz.
- Faizlerin Durumu: Rehinle temin edilmemiş alacaklara kural olarak mühlet tarihinden itibaren faiz işlemesi durur; ancak onaylanan tasdik projesinde faiz ödenmesi kararlaştırılabilir.
- Borçlunun Tasarruf Yetkisi: Borçlu, mahkemenin ve komiserin gözetimi altında günlük olağan ticari faaliyetlerine devam eder. Ancak mahkeme izni olmaksızın rehin tesis edemez, taşınmaz devredemez, kefil olamaz ve önemli malvarlığı unsurlarını devredemez (İİK m. 297).
Takiplerin durması ve alacakların tahsil kabiliyetinin korunması boyutuyla süreç, genel icra ve iflas hukuku prensiplerinin borçlu ve alacaklı dengesi ekseninde özelleştirilmiş bir istisnasını oluşturur.
Konkordatonun Tasdiki İçin Gerekli Nisap ve Şartlar Nelerdir?
Konkordato projesinin kabul edilmiş sayılması için alacaklılar toplantısında İİK m. 302’de belirtilen yasal çifte nisaptan birinin sağlanması zorunludur. Projenin kabulü için:
- Kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların en az yarısını (1/2) aşan bir çoğunluk ya da
- Kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini (1/4) ve alacakların en az üçte ikisini (2/3) aşan bir çoğunluğun projeye olumlu oy vermesi gerekir.
Yeterli nisapla kabul edilen proje, komiserin gerekçeli nihai raporuyla birlikte tasdik duruşması yapılmak üzere asliye ticaret mahkemesine sunulur. Mahkeme, İİK m. 305 uyarınca projenin alacaklıları zarara uğratma amacı taşımadığını, borçlunun kaynaklarının teklif edilen ödemeleri karşılamaya elverişli olduğunu, teklif edilen tutarın iflas hâlinde elde edilecek muhtemel tutardan fazla olduğunu ve gerekli harç ile teminatların yatırıldığını denetleyerek tasdike karar verir.
Konkordato Sürecinin Sınırları ve İflas Riski Nedir?
Konkordato her borçlu bakımından kesin bir borçtan kurtulma garantisi sağlamaz; mali disiplin ve gerçekçi bir toparlanma kabiliyeti gerektirir. Şayet borçlunun mali durumunun düzelmesinin mümkün olmadığı anlaşılırsa, konkordato ön projesine aykırı davranılırsa, komiserin veya mahkemenin talimatlarına uyulmazsa ya da borçlunun kötü niyetli olduğu tespit edilirse mahkeme mühleti kaldırarak borçlunun doğrudan iflasına karar verebilir (İİK m. 292). Ayrıca konkordato mühleti boyunca borçlu işletmenin yeni ticari borçlanmalar yapması ve piyasa güvenini temin etmesi ek teminat gereklilikleri nedeniyle güçleşebilmektedir.
Konkordato mühleti ve tasdik süreci, İcra ve İflas Kanunu’nda kesin sürelere, sıkı şekil kurallarına ve bağımsız denetim standartlarına bağlanmış kapsamlı bir yargılama prosedürüdür. Bu metin yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olay ve şirket yapısına göre hukuki sonuçlar farklılık gösterebileceğinden her dosyanın kendi özel koşulları çerçevesinde incelenmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Konkordato nedir ve kimler talep edebilir?
Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi bulunan borçluların alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını vade veya indirim yoluyla yeniden yapılandırmasını sağlayan yasal bir yoldur. İİK m. 285 uyarınca hem tacir olan veya olmayan borçlular hem de iflas isteme hakkına sahip alacaklılar konkordato talep edebilir.
Konkordato mühlet süreleri toplamda ne kadardır?
Konkordato mühleti geçici mühlet (3 ay + en fazla 2 ay uzatma) ve kesin mühlet (1 yıl + en fazla 6 ay uzatma) olmak üzere iki aşamadan oluşur. Sürecin olağan toplam süresi kanunen azami 23 ayı aşamaz.
Konkordato ilan edildiğinde icra takipleri durur mu?
Evet, geçici veya kesin mühlet kararı verildiği andan itibaren borçlu aleyhine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamındaki kamu alacakları dâhil hiçbir yeni icra takibi başlatılamaz ve evvelce başlatılmış takipler durur.
Konkordato başvurusu hangi mahkemeye yapılır?
Konkordato talebi, iflasa tabi borçlular için şirket merkezinin bulunduğu yerdeki, iflasa tabi olmayan borçlular için ise yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesine yapılır.
Konkordato projesinin kabulü için hangi oy çoğunluğu aranır?
İİK m. 302 uyarınca projenin kabulü için kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını (1/2) aşan çoğunluğu ya da alacaklıların dörtte birini (1/4) ve alacak tutarının üçte ikisini (2/3) aşan çoğunluğunun olumlu oyu aranır.
