Ayıplı mal nedir?
Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında; taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan mallar da ayıplı kabul edilir.
Ayıplı malın temel özellikleri nelerdir?
- Sözleşmede belirlenen örnek veya modele aykırılık.
- Objektif olarak sahip olması gereken niteliklerin eksikliği.
- Reklam, ilan veya internet portalındaki taahhütlerin karşılanmaması.
- Kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler.
Malın montajının satıcı tarafından yapıldığı durumlarda, montajın hatalı veya eksik yapılması da sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir.
Ayıplı malda tüketicinin seçimlik hakları nelerdir?
Tüketici, satın aldığı malın ayıplı çıkması durumunda 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca dört farklı seçimlik haktan birini kullanabilir. Bu hakların kullanımı için satıcıya bildirimde bulunulması temel bir adımdır.
| Seçimlik Hak | Açıklama |
|---|---|
| Sözleşmeden Dönme | Malı iade ederek ödenen bedelin iadesini isteme hakkı. |
| Bedel İndirimi | Ayıp oranında satış bedelinden indirim yapılmasını isteme hakkı. |
| Ücretsiz Onarım | Malın ücretsiz olarak tamir edilmesini isteme hakkı. |
| Misliyle Değişim | Malın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme hakkı. |
Tüketici bu haklardan birini seçmekte özgürdür; ancak ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi hakları, orantısız güçlükleri beraberinde getiriyorsa satıcı diğer haklara yönelme talebinde bulunabilir. Ayrıca, tüketici bu hakların yanı sıra genel hükümlere göre tazminat talep etme hakkına da sahiptir.
Tüketici hakem heyetine başvuru sınırı nedir?
2026 yılı için değeri 186.000 Türk Lirasının altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında, İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılması zorunludur. Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise öncelikle arabuluculuk sürecine başvurulması, anlaşma sağlanamaması durumunda tüketici mahkemelerinde dava açılması gerekmektedir.
Başvuru süreci nasıl işler?
- Uyuşmazlık değerinin kontrol edilmesi (186.000 TL altı/üstü).
- Delillerin (fatura, fiş, fotoğraf, video vb.) hazırlanması.
- İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyetine e-Devlet üzerinden veya şahsen başvuru.
- Heyet tarafından yapılacak inceleme ve kararın tebliği.
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. Tüketici hakem heyetlerinin bulunmadığı yerlerde ise başvurular kaymakamlıklara yapılabilmektedir.
Tüketici mahkemesi görev alanı nedir?
Tüketici mahkemesi, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde görevli özel mahkemedir. Ayrı bir tüketici mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde, Asliye Hukuk Mahkemeleri tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Ankara gibi büyükşehirlerde genellikle ayrı tüketici mahkemeleri faaliyet göstermektedir.
Daha fazla bilgi için Tüketici Hukuku çalışma alanımızı inceleyebilirsiniz.
Ayıplı malda ispat yükü kimdedir?
Malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Bu süre içerisinde malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Altı aylık süreden sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ispat yükü kural olarak tüketiciye geçmektedir.
Sınırlamalar ve uyarılar
Tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde sözleşmeye aykırılık iddiası kabul edilmeyebilir. Bu nedenle, satın alma aşamasında ürünün kontrol edilmesi önem arz eder. Ayrıca, her somut olayın kendine özgü koşulları (ayıbın türü, bildirim süresi, sözleşme şartları) hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş veya tavsiye içermemektedir. Her uyuşmazlık kendi özel koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayıplı malda seçimlik haklar nelerdir?
Tüketici; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi haklarından birini kullanabilir.
2026 yılı tüketici hakem heyeti başvuru sınırı ne kadardır?
2026 yılı için tüketici hakem heyetlerine başvuru sınırı 186.000 TL olarak belirlenmiştir.
Ayıplı malı satıcıya ne kadar sürede bildirmeliyim?
Gizli ayıpların ortaya çıkması durumunda, durumun derhal satıcıya bildirilmesi gerekmektedir. Genel zamanaşımı süresi ise teslim tarihinden itibaren iki yıldır.
Tüketici mahkemesi nerede açılır?
Tüketici, kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemelerinde dava açma hakkına sahiptir.
İspat yükü kimdedir?
Teslim tarihinden itibaren ilk 6 ay içerisinde ortaya çıkan ayıplarda, malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir.