Konkordatoda Çekişmeli Alacaklar: İİK 302/6 ve 308/b İncelemesi

Konkordato sürecinde borçlu tarafından varlığına veya miktarına itiraz edilen alacaklar çekişmeli alacak olarak nitelendirilir ve bu alacakların akıbeti 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 302/6 ve 308/b maddeleriyle özel olarak düzenlenmiştir. Çekişmeli alacakların konkordato nisabına dâhil edilip edilmeyeceğine tasdik aşamasında ticaret mahkemesi karar verirken, hak sahiplerinin alacaklarını ispatlamak amacıyla tasdik kararının ilânından itibaren 1 ay içinde dava açması zorunludur. Sürecin doğru yönetilmemesi hâlinde hem alacaklının konkordato masasından pay alma hakkı düşmekte hem de borçlunun yeniden yapılandırma dengesi zedelenmektedir.

Konkordatoda Çekişmeli Alacak Nedir?

Konkordatoda çekişmeli alacak, konkordato komiseri tarafından yapılan alacak kaydı daveti üzerine bildirilen ancak borçlu tarafından mevcudiyeti, miktarı veya vadesi kısmen ya da tamamen kabul edilmeyerek itiraza uğrayan alacaktır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 299. maddesi uyarınca alacaklılar ilân tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet edilir. Ardından komiser, İİK m. 300 gereğince borçluyu bildirilen alacaklar hakkında beyanda bulunmaya çağırır. Borçlunun itiraz ettiği her alacak kalemi hukuken çekişmeli (ihtilaflı) statüye geçer.

İflas tasfiyesinden farklı olarak konkordato hukukunda bir alacağı çekişmeli hâle getirme yetkisi doğrudan borçluya aittir. Komiserin bildirilen bir alacağı kendiliğinden reddetme veya silme yetkisi bulunmamaktadır; komiser yalnızca borçlunun ticari defter ve belgelerini inceleyerek alacağın durumu hakkında görüşünü tasdik raporuna yansıtır. Borçlunun itirazı, alacaklının projeyi oylama ve ileride yapılacak ödemelerden pay alma hakkını doğrudan etkilediğinden, kanun koyucu bu uyuşmazlıkları iki kademeli bir denetim mekanizmasına bağlamıştır. Bu süreçte kurumsal hak kayıplarının önüne geçebilmek adına Konkordato ve Yeniden Yapılandırma mekanizmasının temel esaslarını bilmek kritik önem taşır.

Çekişmeli Alacaklar Oylama Nisabına Nasıl Dâhil Edilir?

Çekişmeli alacakların konkordato projesinin kabulü için aranan çoğunluk hesabına katılıp katılmayacağına ve hangi oranda katılacağına İİK m. 302/6 uyarınca konkordato talebini inceleyen asliye ticaret mahkemesi karar verir. Konkordato komiseri, çekişmeli alacakları ve borçlunun itiraz gerekçelerini ayrı bir cetvel hâlinde mahkemeye sunar. Mahkeme, projenin oylanmasından önce veya tasdik duruşması sırasında yaklaşık ispat kuralları çerçevesinde bir değerlendirme yapar.

7101 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenen İİK m. 302 uyarınca konkordato projesinin kabulü için kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını veya kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir nisap aranır. Mahkemenin çekişmeli alacağın nisaba katılıp katılmayacağına dair verdiği karar, sadece konkordatonun kabul nisabının tespitiyle sınırlı geçici bir usul işlemidir; uyuşmazlığın esasına ilişkin kesin hüküm teşkil etmez. Nitekim İİK m. 302/6 hükmünün son cümlesinde, bu iddialar hakkında ileride mahkemelerce verilecek maddi hukuk hükümlerinin saklı olduğu açıkça belirtilmiştir.

İİK 308/b Uyarınca Çekişmeli Alacak Davası Nasıl Açılır?

Alacağı borçlu tarafından itiraza uğrayan alacaklı, konkordatonun tasdiki kararının ilânından itibaren 1 ay içinde genel hükümlere göre dava açmak zorundadır. 2004 sayılı Kanun'un 308/b maddesinde düzenlenen bu süre, niteliği itibarıyla hak düşürücü süredir. Sürenin başlangıcı tebliğ tarihi değil, konkordato tasdik kararının Basın İlan Kurumu Resmî İlan Portalı ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilân edildiği tarihtir.

Çekişmeli alacak davası açılırken dikkat edilmesi gereken usul kuralları şu şekildedir:

• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Dava münhasıran konkordatoya bakan ticaret mahkemesinde değil, alacağın maddi hukuk niteliğine göre görevli mahkemede açılır. Örneğin işçilik alacakları için İş Mahkemesi, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar için Sulh Hukuk Mahkemesi, ticari alacaklar için ise Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir. Ankara'da görülen ticari uyuşmazlıklarda Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri yetkilidir.
• Davanın Niteliği: Çekişmeli alacak davası, iflastaki kayıt kabul davasına benzer yönleri bulunmakla birlikte esasen bir eda veya tespit davası niteliğindedir. Alacaklı, borçlunun itirazının haksız olduğunu ve alacağının varlığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Zorunlu Arabuluculuk Tartışması: Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin güncel içtihatları doğrultusunda, konkordatonun kamusal karakteri ve külli niteliği gereği İİK m. 308/b kapsamındaki çekişmeli alacak davaları ticari zorunlu arabuluculuk dava şartına tâbi tutulmamaktadır.

Tasdik Kararında Çekişmeli Alacaklar İçin Depo Kararı Nasıl Verilir?

Konkordatonun tasdikine karar veren asliye ticaret mahkemesi, konkordato projesi uyarınca çekişmeli alacaklara isabet eden payın, hüküm kesinleşinceye kadar borçlu tarafından mahkemece belirlenecek bir bankaya yatırılmasına (depo edilmesine) karar verebilir. İİK m. 308/b fıkra 2'de düzenlenen bu yetki mahkemenin takdirine bırakılmıştır; emredici nitelikte değildir. Mahkeme borçlunun mali dengesini ve alacaklının hak kaybı riskini somut olaya göre değerlendirir.

Alacaklıların açtığı davanın ve depo edilen tutarın hukuki sonuçları kanunda açıkça sınırlandırılmıştır:

1. Süresinde Dava Açılmaması: İlândan itibaren 1 aylık hak düşürücü süre içinde dava açmayan alacaklılar, bankaya depo edilen paydan ödeme yapılmasını talep edemezler; bu durumda bloke edilen pay mahkemece borçluya iade edilir.
2. Davanın Kabul Edilmesi: Açtığı davayı kazanan alacaklı, kesinleşen ilamı ibraz ederek bankada depo edilen paradan alacağını tahsil edebilir.
3. Davanın Reddedilmesi: Davanın reddi hâlinde çekişme konusu pay borçlunun serbest kullanımına bırakılır.

Çekişmeli Alacak Sahibinin Konkordato Projesine Tâbiyeti Nasıl İşler?

Çekişmeli alacak davasını kazanan alacaklı, alacağını genel hükümlere göre tamamen değil, tasdik edilen konkordato projesindeki indirim (tenzilat) ve vade takvimine göre tahsil edebilir. İİK m. 308/c uyarınca tasdik edilen konkordato, alacağını yazdırmış olsun veya olmasın, rehinli alacaklar ve mühlet içinde komiserin izniyle doğan borçlar haricindeki tüm adi alacaklılar için mecburidir.

Dolayısıyla açılan davada mahkeme tam alacak miktarına hükmetse dahi, icra aşamasında İcra ve İflas Hukuku kuralları gereği konkordato projesinde belirlenen tenzilat oranı düşülür ve ödemeler projede öngörülen taksit tarihlerinde yapılır. Alacaklı, genel takip hukuku yollarına başvurarak borçlunun malvarlığına doğrudan haciz koyduramaz; yalnızca konkordato şartlarına riayet edilmemesi hâlinde İİK m. 308/e uyarınca konkordatonun kısmen feshini talep edebilir.

Borçlu ve Alacaklı Açısından Riskler ve Sınırlar Nelerdir?

İİK 302/6 ve 308/b mekanizması dengeli bir koruma sağlasa da uygulamada her iki taraf açısından belirgin hukuki riskler barındırır. Borçlunun bilançosunda görünen gerçek alacakları kötü niyetle çekişmeli hâle getirmesi, mahkemenin tasdik aşamasında dürüstlük kuralı ve konkordatonun samimiyeti kriterleri üzerinden projeyi reddetmesine yol açabilir. Diğer taraftan alacaklı yönünden, ilân tarihini kaçırarak 1 aylık hak düşürücü süre içinde dava açmamak, bankadaki depo teminatından tamamen mahrum kalma riskini doğurur. Ayrıca mahkemenin depo kararı vermemesi ihtimalinde, davası yıllar sonra sonuçlanan alacaklının borçludan tahsilat yapamama rizikosu devam etmektedir.

Bu makalede yer alan açıklamalar genel hukuki bilgilendirme mahiyetinde olup somut uyuşmazlıkların kendine özgü koşulları, borç ilişkisinin niteliği ve ilgili ticaret mahkemesinin kararları doğrultusunda hukuki değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordatoda bir alacak nasıl çekişmeli hâle gelir?

Konkordato komiserinin yaptığı ilân üzerine alacağını bildiren alacaklının bu talebine, İİK m. 300 uyarınca borçlunun kısmen veya tamamen itiraz etmesiyle alacak çekişmeli hâle gelir.

İİK m. 308/b uyarınca çekişmeli alacak davası açma süresi ne kadardır?

Alacağı itiraza uğrayan alacaklı, konkordatonun tasdiki kararının Basın İlan Kurumu ve Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilân edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde dava açmalıdır.

Çekişmeli alacak davasında zorunlu arabuluculuğa başvurmak gerekir mi?

Yargıtay içtihatlarına göre, konkordatonun kamu düzenine ilişkin külli yapısı ve alacaklılar arası eşitlik ilkesi nedeniyle İİK m. 308/b davaları ticari zorunlu arabuluculuk dava şartına tâbi değildir.

Çekişmeli alacak davasını kazanan alacaklı parasını derhal ve tamamen alabilir mi?

Hayır; davanın kabul edilmesi durumunda dahi alacaklı, tasdik edilen konkordato projesindeki vade ve tenzilat oranlarına tâbi olarak ödeme alır.

Tasdik mahkemesinin çekişmeli alacaklar için bankaya para depo ettirmesi zorunlu mudur?

Hayır; İİK m. 308/b fıkra 2 gereğince çekişmeli payların bir bankaya bloke edilmesi mahkemenin takdir yetkisindedir.